0637544390 info@stateracoaching.nl
Denken1

Hoe bereik je een blijvende gedragsverandering?

Iedereen heeft wensen op het gebied van relaties, gezondheid, loopbaan of persoonlijke ontwikkeling.  Maar wat heb je nodig om die wens ook daadwerkelijk om te zetten in daadkracht en een blijvend resultaat? Er zijn talloze boeken geschreven, vol met adviezen over werk, communicatie, geluk, relaties enz. Maar al die adviezen in de praktijk brengen op een succesvolle wijze, dat blijft voor veel mensen toch een lastige zaak. Managers maken het dagelijks mee. ‘’Waarom doen ze niet gewoon wat we hebben afgesproken?” Dat er meer voor nodig is blijkt uit de harde feiten: 70% van alle verandertrajecten mislukt en levert uiteindelijk alleen maar meer frustratie op.  En op individueel gebied hoeven we alleen maar te kijken naar onze goede voornemens op 1 januari. Maar liefst 88% van de mensen houdt die voornemens niet vol!

Gedrag en de automatische piloot

Ons gedrag is de zwakke schakel tussen het maken van een plan en het behalen van het gewenste resultaat. Dat ligt vooral in het feit dat slechts 5% van ons gedrag bestaat uit ‘bewuste handelingen’. De overige 95% gaat op de automatische piloot en doen we onbewust, zonder erbij na te denken. Zoals bijvoorbeeld autorijden; we schakelen, kijken naar wegwijzers en het verkeer om ons heen en voeren ook nog een gesprek. Het zijn deze automatische, ingesleten gewoontes die ons in de weg zitten bij gedragsverandering.

Ons onbewuste automatische gedrag wordt gestuurd door allerlei prikkels in het hier en nu, waarbij we gedrag vermijden dat vervelend voelt en eerder kiezen voor gedrag dat meteen tot een goed gevoel leidt. Of wel:

Kort geluk, lange pijn of

Korte pijn, lang geluk

Stoppen met roken is een goed plan voor de lange termijn, maar op korte termijn voelt het niet plezierig. Willen is nog lang geen kunnen. De macht van de gewoonte is bijzonder krachtig en zit ons in de weg bij het uitvoeren van onze plannen. Dit komt doordat ons brein op een bepaalde manier is geprogrammeerd. We hebben er ten slotte ook jaren over gedaan om bepaald gedrag ‘’aan te leren’’ en te ‘’verankeren’’ in onze hersenen.

synapsVeel ‘’veranderboeken’’ richten zich op het bewust geplande gedrag. Maar als je echt resultaat wilt boeken zal je dus vooral moeten werken aan je onbewuste, automatische gedrag! Hoe meer je je bewust wordt van je ‘’onbewuste’’ reacties, hoe meer je in staat zult zijn een echte verandering te bewerkstelligen. Je brein moet namelijk getraind worden in het nieuwe gedrag, waardoor er nieuwe ‘’verbindingen’’ worden gecreëerd. Zie het als de aanleg van een nieuwe snelweg in je hoofd. En dat kost tijd, motivatie, planning en doorzettingsvermogen!

Automatische overtuigingen

Ons denken wordt in hoge mate gestuurd door onze – onbewuste – overtuigingen die ontstaan zijn door de directe ervaringen in ons leven, je opvoeding en allerlei omgevingsfactoren. Al die invloeden hebben mede je persoonlijke waarden gevormd, zoals eerlijkheid, integriteit, vrijheid, respect enz. Deze waarden vormen de basis voor het gedrag dat we laten zien: de gedragsnormen die we hanteren. Onze overtuigingen bepalen dus in grote mate door welke bril wij de wereld zien en het gevoel dat wij erbij hebben. ‘’Niets heeft op zich betekenis, behalve die je er zelf aan geeft’’. Voorbeeld: je solliciteert bij een bedrijf en je lijkt uiterlijk op een vervelende ex-collega van de personeelschef. Dan is de kans dat je de baan krijgt bij voorbaat nul. Ook al kom je het beste uit alle testen, de personeelschef zal nooit het gevoel hebben dat er een ‘’klik’’ is.

De universele 6 basis behoeften van de mens

Hoe verschillend wij zijn als mensen qua wereldbeeld, toch heeft iedereen dezelfde 6 basis behoeften of waarden. Weliswaar is de een wat prominenter dan de ander, maar aan alle 6 dient voldaan te worden willen we ons gelukkig en in balans voelen. Zoals yin en yang zijn dit behoeften die schijnbaar tegengesteld zijn, maar eigenlijk niet zonder elkaar kunnen. De eerste vier zijn op persoonlijkheidsniveau, de laatste twee op zielsniveau.

  1. Zekerheid – We willen de zekerheid van bijvoorbeeld een dak boven ons hoofd, voldoende eten en drinken, een goede gezondheid – we vermijden liever pijn. Een te veel aan zekerheid geeft echter weer saaiheid, dus wat we ook nodig hebben is….
  2. Uitdaging – Of wel onzekerheid! We willen graag verrast worden, we hebben behoefte aan variatie. Onze nieuwsgierigheid wordt graag geprikkeld en een beetje spanning en sensatie op zijn tijd maakt het leven interessant.
  3. Uniek zijn – We willen ons graag onderscheiden van anderen, ons speciaal voelen. We willen onze unieke persoonlijkheid uitdrukken door datgene te doen waar we goed in zijn, onze talenten en kwaliteiten laten zien. We hebben er dus behoefte aan om ons op individueel niveau uit te drukken.
  4. Verbinding – Vriendschap, familie, relaties zijn onmisbaar voor ons als mens. We willen bij een groep horen die ons ziet en waardeert. Er is niets destructiever voor de mens dan buitengesloten worden. Het is een oer behoefte vanuit de vroegere overlevingsdrang. In de prehistorie redde je het niet alleen.
  5. Persoonlijke groei – We willen ons ontwikkelen, leren, groeien. Dat maakt het leven waardevol. Als je kijkt naar kinderen dan zie je hoeveel plezier ze beleven aan nieuwe dingen leren. Ouderen die nieuwsgierig blijven en open staan voor verandering blijven langer gezond en vitaal.
  6. Bijdrage leveren – Waar leren een innerlijke drijfveer heeft, is bijdragen extern gericht. Een van de belangrijkste geluksfactoren is een bijdrage te kunnen leveren dat gezien en gewaardeerd wordt. Op je werk, bij een vereniging, als vrijwilliger of door het schrijven van een boek. Het geeft zin aan ons bestaan.

Als je aandacht geeft aan al deze 6 basis behoeften en ze meeneemt in het maken van je keuzes, dan voel je rust, voldoening en tevredenheid. Het is een goede graadmeter voor een vervelend gevoel over een situatie. Bekijk dan welke basiswaarde ontbreekt en onderzoek hoe het komt dat je die belangrijke waarde bent gaan missen. Welke basis behoefte is voor jou de belangrijkste? We hebben ze alle 6 nodig, maar afhankelijk van de situatie is de weging verschillend.

Het besluit tot veranderen

Iedereen is verantwoordelijk voor zijn eigen gedrag en dus ook voor de veranderingen die je wilt realiseren. Soms is er een ingrijpende gebeurtenis nodig om ons wakker te schudden en ons te motiveren om in beweging te komen. Aan een verandering kan soms jaren van piekeren vooraf gaan. Gevoelens van twijfel, angst voor het onbekende, onzekerheid komen voorbij. Want bewust kiezen voor een verandering betekent ook dat je iets achterlaat.

De verschillende fases van veranderen:

  1. Het bepalen van je doel

Iedere (gedrags-)verandering begint bij het nemen van een besluit, een keuze. Dit wordt jouw doel, je focus. Maar soms is het doel niet zo helder. Dan is het belangrijk te weten welke van de 6 basis behoeften voor jou het zwaarste weegt.  Bijvoorbeeld de zekerheid van een goede gezondheid. Dat gaat je richting bepalen, je bestemming. In deze eerste fase ga je doelgerichte en concrete gedragsintenties formuleren die effectief en haalbaar zijn.

Een aantal tips die je hierbij kunnen helpen:

  • Formuleer hetgeen je wilt bereiken positief (bijv. ik wil 2 avonden in de week sporten i.p.v. ik wil niet meer iedere avond op de bank hangen)
  • Begin met een klein, haalbaar doel (bijv. 10 km hardlopen i.p.v. de marathon) of breek een groter doel op in kleinere subdoelen;
  • Omschrijf concrete acties in je dagelijkse agenda (bijv. dinsdag en donderdag van 7 tot 8 pm naar de sportschool);

  1. Voorbereiding en mindset

Begin altijd met iets waarvan je zeker weet dat je het kunt. Stel je een trap voor. Bovenaan de trap ligt het eindresultaat. De verschillende treden zijn de tussenstappen naar je doel. Als je weet wat en hoe je het gaat doen krijg je focus. Doordat je heel gericht bezig bent wordt je brein gestuurd naar die zaken die betekenis voor je hebben. Pas dan ga je allerlei kansen en mogelijkheden zien die voorheen ‘’onzichtbaar’’ leken.

  • Bereid je voor op moeilijke momenten, vaak veroorzaakt door een stressvolle gebeurtenis. We zijn dan geneigd terug te vallen in ons oude, vertrouwde patroon. Bedenk een aantal oplossingen die je kunnen helpen door te zetten. Onderzoek heeft uitgewezen dat actief anticiperen de kans op doorzetten met factor 2 tot 3 vergroot.
  • Denk niet in termen van falen of slagen, maar zie het als een leertraject. Als je de moeilijke momenten weet te overwinnen groeit je zelfvertrouwen en word je sterker.
  • Visualiseer iedere dag het eindresultaat en beleef het moment alsof je het al bereikt hebt. Wat zie je, wat denk je, wat voel je?

  1. Doen en doorzetten

Verwacht niet dat alles in een keer goed gaat. Kijk naar kinderen, hoe zij leren met vallen en opstaan.  En als er weer een stapje gelukt is, beloon jezelf op een manier die jou verder stimuleert en motiveert. Je hersenen linken de beloning aan je nieuwe gedrag, het begin van een nieuwe programmering in je hoofd dat na verloop van tijd een automatisme wordt. Dus:

  • Heb geduld en houd het einddoel voor ogen. Een blijvende verandering kan wel een jaar duren voordat het in ons gedrag verankerd is. Ons brein heeft tijd nodig om de ‘’nieuwe verbindingen’’ in ons hoofd aan te leggen en de oude af te breken.
  • Zoek een aantal mensen in je omgeving die je kunnen steunen als het moeilijk wordt. Door de problemen te bespreken met iemand ontwikkel je vaak al nieuwe inzichten.
  • Vier je successen! Het brein is altijd op zoek naar een positief gevoel. Als je je nieuwe gedrag regelmatig beloont dan zullen je hersenen hierop gaan reageren en steeds makkelijker voor die ‘’nieuwe route’’ kiezen. Op een bepaald moment hoef je er niet meer bij na te denken. Dan is het een nieuw automatisme geworden.

happy jump

Bronnen:

Tony Robbins – Why we do what we do

Ben Tiggelaar – Dromen, durven, doen

 Albert Sonnevelt – Kiezen met je hart